Przestrzeganie przepisów dotyczących pracy w porze nocnej pozostaje dla polskich przewoźników jednym z większych wyzwań dotyczących czasu pracy kierowców. Najnowsze dane Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) przedstawione Sejmowi pokazują jednoznacznie: limity czasu pracy w nocy są regularnie przekraczane, za czym idą wysokie kary dla firm.

Jak działa „pora nocna”

Definicja pory nocnej wynikająca z ustawy o czasie pracy kierowców różni się od standardowych zapisów Kodeksu pracy. Każde przedsiębiorstwo ma obowiązek samodzielnego wyznaczenia w regulaminie pracy, obwieszczeniu lub układzie zbiorowym nieprzerwanego okresu 4 godzin mieszczącego się między godzinami 00:00 a 07:00 (np. 00:00–04:00, 01:00–05:00 czy 02:00–06:00). Najczęściej wybierany jest okres od 00:00 do 04:00, gdyż kierowcy zazwyczaj najmniej czasu pracują w tych godzinach.

BRK przygotuje dla Państwa odpowiednią dokumentacje i zajmie się szkoleniami kierowców -> skontaktuj się z nami: https://brk.pl/kontakt/

Wystarczy, że kierowca wykona jakąkolwiek pracę (liczą się zdarzenia jazdy oraz innej pracy z tachografu) w chociażby krótkim fragmencie wyznaczonej 4-godzinnej pory nocnej, aby uruchomić limit maksymalnie 10 godzin czasu pracy między dwoma okresami odpoczynku.

Należy pamiętać, że limit dotyczy całkowitego czasu pracy (czyli sumy zdarzeń jazdy oraz innej pracy), a nie samego czasu kierowania pojazdem. W ten limit nie są wliczane czynności przerwy/odpoczynku oraz dyspozycyjności.

Przykład naruszeń

W przedstawionym poniżej wykresie czasu pracy kierowca wykonywał prace w firmie, w której pora nocna jest ustalona od 00:00 do 04:00. W przedstawionym okresie w każdym dniu pracował w porze nocnej i popełnił dwa naruszenia przekroczenia limitu 10 godzin pracy w porze nocnej:

W dniu 5 października kierowca rozpoczął pracę w porze nocnej o godzinie 02:30 i pracował do godziny 14:30. W tym dniu nie ma naruszenia, ponieważ kierowca nie przekroczył limitu 10h pracy. Czas pracy wyniósł w tym dniu 9 godzin i 30 minut (7:30 jazdy + 2h innej pracy)
W dniu 6 października kierowca rozpoczął pracę również w porze nocnej o godzinie 03:00 i pracował do 15:45, tym samym przekroczył limit 10h czasu pracy w porze nocnej o 1:15, ponieważ sumaryczny czas pracy pomiędzy odpoczynkami wyniósł 11 godzin i 14 minut.
W dniu 7 października kierowca rozpoczął pracę poza porą nocną, w samo południe. Jego praca się jednak przedłużyła i skończył prace o godzinie 01:15, co oznacza, że wpadł w limit 10h pracy w porze nocnej, ponieważ przynajmniej minuta pracy była wykonana w porze nocnej. Łączny czas pracy do 12:00 do 01:15 wyniósł 11 godzin i 15 minut, co skutkuje przekroczeniem czasu pracy w nocy o godzinę i 15 minut.

Konsekwencje

W przypadku naruszeń przekroczenia limitu 10 godzin czasu pracy w nocy kara naliczana jest wyłącznie na firmę i jest zależna od liczby godzin przekroczenia, kierowcy nie grozi w tym przypadku mandat. W praktyce rzadko zdarza się też kontrola limitu 10h czasu pracy w porze nocnej na drodze, m. in. ze względu na brak dokumentów na drodze o rodzaju posiadanej przez kierowcę umowy oraz brak wymaganych dokumentów dotyczących określenia pory nocnej. Najczęściej naruszenia wynikające z ustawy o czasie pracy kierowców, w tym limit czasu pracy w porze nocnej sprawdzane są podczas kontroli w firmie przez PIP.

Zgodnie z taryfikatorem kary za pojedyncze naruszenia prezentują się następująco:

Oznacza to, że w prezentowanych przykładach kara dla przedsiębiorcy będzie wynosić 2 x 100 zł, i będą to dwa poważne naruszenia.

Tachografy VDO G2V2 ostrzegają o przekroczeniu 10h czasu pracy

Najnowsze inteligentne tachografy G2V2 marki VDO w wersji 4.1 zostały wyposażone w ostrzeganie o przekroczeniu 10 godzin pracy, wprowadza to jednak sporo zamieszania wśród kierowców.

Obecnie tachografy VDO domyślnie liczą limit 10 godzin maksymalnego czasu pracy (suma zdarzeń jazdy i innej pracy) na dobę, niezależnie od pory dnia czy nocy – czyli wg. zasad dla kierowców zatrudnionych w firmach niemieckich. Gdyż w Niemczech przepisy wewnętrzne określają maksymalny czas pracy 10 godzin w każdym dniu.

Dla kierowców z polskich firm takie ostrzeżenie może być przydatne w sytuacji, gdy kierowca pracuje w ustalonej w firmie porze nocnej, np. między 00:00 a 04:00, w takiej sytuacji polskie przepisy przewidują ograniczenie do 10 godzin pracy.

Jeśli jednak kierowca nie wykonuje pracy w nocy, komunikaty tachografu można zignorować. Istnieje także możliwość zmiany ustawień w warsztacie tachografów, aby całkowicie wyłączyć te ostrzeżenia. Podczas kalibracji można ustawić limit czasu pracy na 24 godziny, domyślnie to 600 minut, czyli 10 godzin pracy, a można ustawić np. wartość 900 minut, co odpowiada 15 godzinom pracy, wtedy komunikat nie będzie się pojawiał.

Ważne jest także, aby pamiętać, że wskazania tachografu mają charakter pomocniczy. Ostatecznie to przepisy prawa określają dopuszczalny czas pracy i jazdy, a kierowcy oraz firmy transportowe są zobowiązani do ich przestrzegania.

Wyniki kontroli PIP: 5 tysięcy kar rocznie i miliony w grzywnach

W sprawozdaniu zaprezentowanym na posiedzeniu sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej PIP przedstawiła niepokojące statystyki z kontroli realizowanych w ramach Krajowej Strategii Kontroli:

Zakres kontroli: W latach 2023–2026 inspektorzy zweryfikowali ponad 1,6 mln dni pracy kierowców u blisko 2 tysięcy pracodawców. Ponad 77% skontrolowanych firm stanowiły mikro- i małe przedsiębiorstwa (do 49 zatrudnionych).
Skala naruszeń pory nocnej: Przekroczenie 10-godzinnego dobowego limitu pracy w nocy jest jedną z najczęstszych nieprawidłowości – PIP odnotowuje od 4,5 do ponad 5,5 tys. przypadków naruszenia tego przepisu rocznie.
Konsekwencje finansowe: W latach 2023–2025 wydano 1581 decyzji administracyjnych o nałożeniu kar pieniężnych na łączną kwotę blisko 6 mln zł (średnio ok. 1,88 mln zł rocznie).

Poza porą nocną do najczęściej ujawnianych uchybień nienależących do rozporządzenia (WE) nr 561/2006 należą: brak wymaganej dodatkowej przerwy po 6 godzinach pracy oraz niezapewnienie wymaganych przerw 45-minutowych i skracanie odpoczynków dziennych.

Dlaczego firmy wciąż popełniają te same błędy?

Inspekcja wskazuje, że przyczyny nieprawidłowości mają zróżnicowane tło – od organizacyjnego po rynkowe:

Bierny nadzór i ograniczone zasoby: W małych firmach brakuje wyspecjalizowanych kadr. Dane z kart kierowców są często zbierane, ale nie są poddawane bieżącej analizie prewencyjnej.
Skupienie wyłącznie na czasie jazdy: Pracodawcy i spedytorzy często planują trasę pod kątem limitów z rozporządzenia 561/2006 (czas prowadzenia pojazdu), zapominając o pozostałych czynnościach wliczanych do czasu pracy na gruncie przepisów krajowych.
Presja spedytorów i zleceniodawców: Napięte harmonogramy i kary umowne za opóźnienia stawiają przewoźników przed dylematem: złamać przepisy o czasie pracy czy ponieść straty finansowe.

Więcej informacji:

ABC – Pora nocna dla kierowców – co warto wiedzieć i co kontroluje PIP